Site Navigation
Home
Forum dyskusyjne
Materiały tekstowe
Fragmenty książek
Biuro Polityczne KC PZPR
I Sekretarze KC PZPR
W.R.O.N.
Wspomnienia czytelników
Link Free
Materiały dźwiękowe
Zakazane dowcipy polityczne
Link Free
Materiały filmowe
Sygnał dtv początek lat 80
Edward Gierek "Pomożecie"
Fragmenty Filmów Dokumentalnych
Link Free
Materiały fotograficzne
Żarty i dowcipy o PRL-u
Fotograficzne archiwum PRL
Link Free
Statystyki

 

 

Godło PRL

Biografie

Marks Karol Marks Karol, Karl Heinrich Marx, ur. 5 V 1818, Trewir, zm. 14 III 1883, Londyn, niem. filozof, twórca koncepcji ekon., działacz polit.; jeden z najważniejszych teoretyków i ideologów socjalizmu. Urodzony w zasymilowanej rodzinie żyd. o poglądach liberalnych. Studiował prawo, a następnie filozofię na uniwersytetach w Bonn i Berlinie, gdzie wszedł w środowisko tzw. młodoheglistów. W 1841 uzyskał doktorat z filozofii na uniw. w Jenie na podstawie pracy o filozofii przyrody Demokryta i Epikura; następnie podjął pracę w piśmie "Rheinische Zeitung". Gdy wyd. pisma zostało zakazane, wyjechał z Niemiec, i poza krótkim pobytem 1848-49, zakończonym aresztowaniem i wydaleniem z kraju, nigdy już do nich nie wrócił. Mieszkał w Paryżu, Brukseli, a w końcu w Londynie, gdzie osiadł na stałe.

Pierwsze prace M. były związane z polemikami w środowisku młodoheglistów: Wstęp do krytyki Heglowskiej filozofii prawa (1843, wyd. 1927, wyd. pol. 1960), W kwestii żydowskiej (1843, wyd. pol. 1896), Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne z 1844 r. (wyd. 1932, wyd. pol. 1958), Święta rodzina (1845, wspólnie z F. Engelsem, wyd. pol. 1957), Ideologia niemiecka (1845-46, wspólnie z Engelsem, wyd. 1932, wyd. pol. 1961). Krytykował w nich koncepcje, które w ideach rel. czy filoz. upatrywały moc sprawczą historii i zmian społecznych. Źródło zmian tkwiło według M. w procesach ekon., które w wyniku złożonych oddziaływań miały z czasem doprowadzić do wszechstronnej emancypacji człowieka. W późniejszym okresie coraz więcej miejsca poświęcał problematyce ekon.: Nędza filozofii (1847, wyd. pol. 1886, wyd. współcz. 1949), Manifest komunistyczny (1848, wspólnie z Engelsem, wyd. pol. 1883, wyd. współcz. 1983), Zarys krytyki ekonomii politycznej (1857-59, wyd. 1939, wyd. pol. 1986), Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej (1859, wyd. pol. 1889), Kapitał (t. 1 1867, wyd. pol. 1884; t. 2-3 wyd. z rękopisu przez Engelsa 1885-94, wyd. pol. 1955, 1957-59), Krytyka programu gotajskiego (1875, wyd. pol. 1949, wyd. 2 1975). M. publikował także prace o charakterze polit. i społ.: Walki klasowe we Francji 1848-50 (1850, wyd. pol. 1906, wyd. współcz. 1979), 18 brumaire'a Ludwika Bonaparte (1852, wyd. pol. 1889, wyd. współcz. 1980). Był aktywny w tworzeniu i kształtowaniu międzynar. ruchu komunist., który miał doprowadzić do światowej rewolucji. Efektem jego działalności była tzw. Pierwsza Międzynarodówka (Międzynarodówka I) powstała 1864 i rozwiązana przez M. 1876 na konferencji w Filadelfii.

M. był jednym z najbardziej wpływowych i kontrowersyjnych myślicieli ostatnich stuleci. Po części spory brały się z faktu, iż niektóre jego prace opublikowano dopiero w XX w. Przez długi czas podstawową wykładnią myśli M. była ta, jaką dał jej Engels, a więc bliska scjentyzmowi i ekonomizmowi. Później zwrócono uwagę na rolę wątków heglowskich, zwł. we wczesnej jego twórczości. Wywołało to spory wokół różnic między myślą M. młodego i starego. W momencie uczynienia z teorii M. ideologii państw., pojawił się problem związku tej teorii z rzeczywistością polit. komunist. państwa totalitarnego. Według niektórych interpretacji komunizm był prawomocną, choć niekonieczną konsekwencją teorii M., natomiast wg innych stanowił on oczywistą realizację jej antyliberalnego przesłania. Teoria M. ma nadal niemało zwolenników i w wersjach zmodyfikowanych stanowi trwały element części nurtów współcz. humanistyki.

 

Engels Fryderyk, ur. 28 XI 1820, Barmen (ob. część m. Wuppertal, Nadrenia Pn.-Westfalia), zm. 5 VIII 1895, Londyn, niem. myśliciel i działacz rewolucyjny; jeden ze współorganizatorów i przywódców I i II Międzynarodówki; od 1844 przyjaciel i współpracownik K. Marksa, współtwórca marksizmu i tzw. socjalizmu naukowego. Pochodził z rodziny przemysłowców (syn właściciela fabryki włókienniczej) i oprócz działalności pisarskiej oraz polit. prowadził interesy w firmie swego ojca; wczesne poglądy filozoficzne E. kształtowały się w kręgu młodoheglistów (heglizm), następnie rozwijały we współpracy z Marksem, a w ostatniej fazie uległy wpływom pozytywist. scjentyzmu. Zainteresowania E. koncentrowały się wokół problematyki ekon., socjol. i nauk przyr.; przyczynił się wydatnie do popularyzacji marksizmu, a zarazem do powstania licznych jego uproszczeń i stereotypów; późne poglądy E. stały się podstawą ukształtowania się scjentystycznej interpretacji idei filoz. Marksa. Był współautorem (wraz z Marksem) m.in. prac: Święta rodzina (1845, wyd. pol. 1957), Ideologia niemiecka (1845-46, wyd. pol. 1932), Manifest komunistyczny (1848, wyd. pol. 1883); najbardziej znane własne prace E. to: Położenie klasy robotniczej w Anglii (1845, wyd. pol. 1961), Rozwój socjalizmu od utopii do nauki (1877, wyd. pol. 1882), Anty-Dühring (1877-78, wyd. pol. 1948), Dialektyka przyrody (1925, wyd. pol. 1953), Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa (1884, wyd. pol. 1885). Po śmierci Marksa E. oprac. i wydał 2. i 3. tom Kapitału.

LENIN WŁODZIMIERZ właśc. W.I. Uljanow, ur. 22 IV 1870, Symbirsk, zm. 21 I 1924, Gorki k. Moskwy, ros. działacz komunist., twórca partii bolszewickiej, organizator i pierwszy przywódca państwa sowieckiego, ideolog komunizmu, publicysta polityczny, z wykształcenia prawnik. W 1893-95 działał w Petersburgu w konspiracyjnych marksistowskich kółkach rewolucyjnych; współzałożyciel (1895) nielegalnego Związku Walki o Wyzwolenie Klasy Robotniczej; 1895 aresztowany, 1897 skazany na zesłanie (w. Szuszeńskie nad Jenisejem); na Syberii ożenił się z N. Krupską. Po powrocie z zesłania 1900-05 przebywał na emigracji, gł. w Szwajcarii (również w Niemczech i Anglii), gdzie był jednym z założycieli "Iskry" - organu prasowego powstałej 1898 SDPRR. Forsując swoją koncepcję "partii nowego typu" (jednolitej programowo, scentralizowanej partii zawodowych rewolucjonistów), doprowadził na II Zjeździe SDPRR (1903) do rozłamu na mienszewików i bolszewików. W 1905 wrócił do Petersburga i kierował działalnością bolszewików podczas rewolucji 1905-07; po jej upadku ponownie emigrował, przebywał w Szwajcarii, Francji, na ziemiach pol. (Poronin, Kraków). W IV 1917 za zgodą i z finansową pomocą niem. władz wojsk. przejechał przez obszar przez nie kontrolowany i przybył do Piotrogrodu, gdzie opublikował tzw. tezy kwietniowe przewidujące przekształcenie rewolucji burżuazyjnej (rewolucja lutowa 1917) w socjalist. i przejęcie władzy przez Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich. Po nieudanej próbie VII 1917 bolszewickiego zamachu stanu Rząd Tymczasowy wydał nakaz aresztowania L.; początkowo ukrywał się nad jez. Razliw k. Piotrogrodu, następnie w Finlandii. W końcu października L. wymógł na KC SDPRR(b) decyzję o przeprowadzeniu zbrojnego przewrotu, który zapoczątkował rewolucję październikową; 8 XI stanął na czele Rady Komisarzy Lud. jako niekwestionowany przywódca i faktyczny dyktator państwa sowieckiego. Po stłumieniu tzw. buntu lewicowych eserowców przeforsował, wbrew zdaniu większości kierownictwa partyjnego, zawarcie III 1918 pokoju z Niemcami (brzeski traktat pokojowy); umożliwiło to bolszewikom skoncentrowanie się na wojnie domowej, którą L. zamierzał na początku wykorzystać do narzucenia systemu komunist. krajom ościennym, m.in. Polsce (wojna polsko-bolszewicka 1919-21), a w końcowej fazie - do urzeczywistnienia rewolucji światowej. W 1919 z jego inicjatywy utworzono Międzynarodówkę Komunistyczną (Komintern). W okresie wojny domowej, utrwalania dyktatury partyjnej, komunizmu wojennego i w latach powojennych wywarł decydujący wpływ na ukształtowanie się podstaw totalitarnego modelu ustrojowego państwa komunist., w którym pełnia władzy polit., ekon., wojsk. i policyjnej (Czeka) znalazła się w gestii centr. partyjno-państw. ośrodka kierowniczego. Był inicjatorem masowego terroru traktowanego jako narzędzie sprawowania władzy (m.in. wprowadzenie jako kategorii prawnej pojęcia "wroga ludu", wyjęcie spod prawa całych grup społ., system zakładników, masowe egzekucje, utworzenie łagrów). W 1921 w obliczu gosp. załamania kraju, klęski głodu i przejawów społ. oporu (kronsztadzkie powstanie, tambowskie powstanie) proklamował Nową Ekonomiczną Politykę.

Od XI 1922, na skutek pogarszającego się stanu zdrowia (raniony podczas zamachu 30 VIII 1918), celowo izolowany przez Biuro Polit. w Gorkach, starał się wywierać osobisty wpływ na decyzje polit., inicjując m.in. powstanie ZSRR. W dyktowanych pod koniec życia notatkach, zw. potocznie testamentem politycznym L., formułował dyrektywy polit., ale również poddał krytyce J. Stalina (z którym wówczas pozostawał w ostrym ambicjonalnym konflikcie) i in. członków kierownictwa partyjnego, sugerując utworzenie po swej śmierci kolektywnego kierownictwa. Został pochowany, wbrew woli Krupskiej, na Placu Czerwonym w Moskwie w specjalnie zbudowanym Mauzoleum. Oficjalny kult L. przetrwał do upadku ZSRR; w Rosji kontynuują go zwolennicy partii komunistycznej. Główne prace: Rozwój kapitalizmu w Rosji (1899, wyd. pol. 1953), Co robić (1902, wyd. pol. 1933), Materializm a empiriokrytycyzm (1909, wyd. pol. 1949), Imperializm jako najwyższe stadium kapitalizmu (1917, wyd. pol. 1919), Państwo a rewolucja (1918, wyd. pol. 1919), Nieizwiestnyje dokumienty 1891-1922 (1999)

 

STALIN JÓZEF W, pseud. Koba, nazwisko pierwotne Iosif Dżugaszwili, ur. 6 XII 1878, Gori (Gruzja), zm. 5 III 1953, Kuncewo (obecnie część Moskwy), działacz komunistyczny i dyktator ZSRR, Gruzin; od 1943 marszałek, a od 1945 generalissimus Związku Radzieckiego.

Syn szewca; 1894-99 kształcił się w prawosławnym seminarium duchownym w Tyflisie (ob. Tbilisi); usunięty, od 1898 związany z socjaldemokracją; od 1903 w partii bolszewickiej, w czasie rewolucji 1905-07 brał udział m.in. w akcjach zdobywania pieniędzy dla SDPRR, co zwróciło nań uwagę W. Lenina; w okresie 1902-17 kilkakrotnie aresztowany i zsyłany, 4-krotnie uciekał z zesłania; 1912, z inicjatywy Lenina, został zaocznie wybrany na czł. KC i Ros. Biura SDPRR(b); należał do redakcji "Prawdy" (1917) i in. pism bolszewików (np. petersburskiej "Zwiezdy"); 1913-17 na zesłaniu na Syberii (rejon turuchański). Po rewolucji lutowej przyjechał do Piotrogrodu; początkowo zajmował stanowisko umiarkowane wobec Rządu Tymczasowego, sprzeciwiając się radykalizmowi podglądów Lenina, wkrótce jednak stał się jego stronnikiem; jako czł. Kom. Wojsk.-Rewolucyjnego współorganizator zbrojnego przewrotu bolszewickiego i rewolucji październikowej. W pierwszym rządzie sowieckim (Rada Komisarzy Ludowych) był 1917-22 komisarzem lud. ds. narodowościowych, a 1919-22 - także komisarzem Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej (Rabkrin), co pozwoliło mu umocnić swoją pozycję w aparacie władzy; jednocześnie 1919-53 był czł. Biura Polit. RKP(b), potem WKP(b) i KPZR; w czasie wojny domowej poparł Lenina w sporze między przywódcami bolszewickimi dotyczącym traktatu brzeskiego z państwami centr. (1918); komisarz różnych frontów w czasie wojny domowej, także 1920 w czasie wojny z Polską. W IV 1922 w związku z chorobą Lenina został wybrany (z rekomendacji L. Kamieniewa) na adm. wówczas stanowisko sekr. generalnego (genseka) partii komunistycznej. S. udało się ukryć przed kierownictwem bolszewików negatywną opinię o sobie, jaką mu wystawił Lenin przed śmiercią.

Zajmowane stanowisko, dzięki talentom organizacyjnym, bezwzględności działania, intryganctwu i wielkiej żądzy władzy, wykorzystał do rozciągnięcia kontroli nad stale powiększanym aparatem partyjnym; w swoich działaniach w sposób mistrzowski realizował w praktyce zasady leninowskiej dialektyki (leninizm), adaptując i wykorzystując te elementy ideologii leninowskiej, które służyły umacnianiu jego osobistej władzy; został faktycznym przywódcą partii i państwa. Po podporządkowaniu sobie aparatu bezpieczeństwa (GPU, NKWD) zmierzał do władzy dyktatorskiej i eliminacji rywali; najpierw, działając w przymierzu z G. Zinowjewem i Kamieniewem usunął jako konkurenta Trockiego, potem - Kamieniewa, Zinowjewa, N. Bucharina i A. Rykowa; podporządkował politykę sowiecką własnej wizji nieuchronności konfliktu świat.; w tym też czasie sformułował tezę o zaostrzaniu się walki klasowej w miarę postępów w budowie socjalizmu, co stało się ideol. uzasadnieniem masowego terroru wprowadzonego w latach 30. W 1928 zaczął forsować program przyspieszonej kolektywizacji rolnictwa i industrializacji ZSRR; realizacji programu towarzyszyła klęska głodu (pochłonęła miliony ofiar) oraz masowe zbrodnie i represje (obozy sowieckie) obejmujące wszystkie narodowości i warstwy społ. ZSRR; 1934 wykorzystał zabójstwo S. Kirowa, I sekr. Kom. Leningradzkiego partii komunist. (część działaczy partyjnych próbowała wysuwać Kirowa jako kontrkandydata S. na stanowisko sekr. generalnego), do wprowadzenia systemu własnej dyktatury (stalinizm). Rozpoczęła się wówczas akcja masowego terroru zw. wielką czystką (zastraszenie społeczeństwa, likwidacja leninowskiej elity partyjno-państw.); procesy polit. (procesy moskiewskie) na ogromną skalę objęły również kadrę dowódczą Armii Czerwonej (m.in. 1937 skazano na śmierć marsz. M. Tuchaczewskiego); oznaczało to wzmocnienie totalitarnego, ludobójczego systemu rządów. Przez Międzynarodówkę Komunistyczną S. wywierał także przemożny wpływ na świat. ruch komunist., w tym na działalność Komunistycznej Partii Polski. Zawierając sojusz z III Rzeszą (pakt Ribbentrop-Mołotow), umożliwił Niemcom rozpoczęcie agresji zbrojnej na Polskę, przyczyniając się do wybuchu II wojny światowej. Zgodnie z zawartym porozumieniem wydał rozkaz rozpoczęcia inwazji na Polskę 17 IX 1939, a następnie zesłania części mieszkańców w głąb ZSRR (deportacja); jest odpowiedzialny za wymordowanie pol. oficerów, policjantów oraz urzędników państw. uwięzionych po 17 IX 1939 (Katyń, Ostaszków, Starobielsk); sojusz z Niemcami umożliwił mu włączenie w skład ZSRR części Polski, Finlandii (wojna sowiecko-fińska 1939-40) i Rumunii (Besarabia i Bukowina) oraz anektowanie Litwy, Łotwy i Estonii. Jako sojusznik hitlerowskich Niemiec ściśle przestrzegał zobowiązań wobec III Rzeszy, m.in. dostarczał Niemcom zaopatrzenie wspomagające ich działania zbrojne na zachodzie Europy; stronie niem. przekazywał też osoby niepożądane na terytorium ZSRR (m.in. niektórych działaczy komunistycznych). Od V 1941 był przewodn. Rady Komisarzy Lud. ZSRR.

Po niespodziewanym dla siebie ataku Niemiec na ZSRR przeżył psychiczne załamanie, jednak jego władza - mimo początkowych klęsk Armii Czerwonej, spowodowanych w znacznym stopniu wymordowaniem w okresie wielkiej czystki na jego polecenie kadry dowódczej - w tym okresie nie była zagrożona. Został komisarzem lud. obrony, nacz. dowódcą sił zbrojnych i przewodn. Państw. Kom. Obrony oraz Kwatery Głównej. Związał się sojuszem z USA i W. Brytanią, a także zawarł układ z rządem pol. na uchodźstwie (układ polsko-sowiecki) 30 VII 1941, w którym m.in. zgodził się na anulowanie sowiecko-niem. porozumień z 1939, dotyczących rozbioru Polski oraz na uwolnienie Polaków zatrzymanych w więzieniach i łagrach, a także na utworzenie pol. armii na terytorium ZSRR. W polityce wewn. w tym okresie dotychczasową ideologię komunizmu zastąpił przejściowo hasłami nar., odwołując się do ros. patriotyzmu, zezwolił też na ograniczoną działalność zwalczanej dotąd ros. Cerkwi prawosławnej. Mimo popełnianych przez S. błędów militarnych, dzięki determinacji społeczeństwa, umiejętnościom dowódców oraz pomocy amer. w ramach Lend Lease Act (ustawa o pożyczce i dzierżawie), Armia Czerwona 1942 odniosła pierwsze sukcesy militarne (bitwa pod Moskwą). Dalsze zwycięstwa (stalingradzka bitwa, Kursk) wykorzystał na kolejnych konferencjach wielkiej trójki (teherańska konferencja 1943, jałtańska konferencja, poczdamska konferencja 1945), podczas których miał silny wpływ na ich przebieg i wyniki, zwł. w sprawie rozciągnięcia sowieckiej strefy wpływów na Europę Środk., w tym Polskę, także na sprawę granic Polski. Po zakończeniu wojny nadal prowadził politykę bezwzględnego terroru w ZSRR (m.in. deportacje całych narodów - Czeczenów, Inguszów, Tatarów i in. na Syberię i do Kazachstanu). Był inicjatorem narzucenia państwom Europy Środkowowschodniej (także Polsce, gdzie m.in. do konstytucji 1952 wprowadził osobiście szereg zmian i uzupełnień) sowieckiego modelu ustrojowego i zależności ideol., polit. i ekon. od ZSRR. Działania te przyczyniły się m.in. do konfliktu ZSRR z Jugosławią (1948) oraz odsunięcia W. Gomułki od władzy w Polsce i przyspieszenia sowietyzacji krajów satelickich. Polityka imperialna S. zmierzająca do ustanowienia komunizmu w całej Europie (m.in. 1948-49 blokada Berlina), a także na innych kontynentach (np. 1950 ingerencja w Korei), doprowadziła do rozpoczęcia okresu zimnej wojny.

Kult osoby S., kreowany już od lat 20., przybrał monstrualne formy: sławiony jako genialny wódz i mąż stanu, myśliciel i teoretyk marksizmu, wypowiadał autorytatywne sądy w najrozmaitszych dziedzinach - od filozofii i ekonomii po językoznawstwo; jego śmierć wywołała falę histerii w propagandzie i społeczeństwie sowieckim; ciało zmarłego zmumifikowano i umieszczono w Mauzoleum Lenina na placu Czerwonym. Wyrazy hołdu składano również w Polsce, czego przykładem było przemianowanie (1953-56) Katowic na Stalinogród. Rozpoczęta po śmierci dyktatora selektywna i niekonsekwentna destalinizacja, zwł. na XX Zjeździe KPZR 1956 wyrażała się gł. w demaskowaniu tzw. kultu jednostki (m.in. zmiana nazwy m. Stalingrad na Wołgograd, usunięcie 1961 ciała S. z Mauzoleum - spalono je i umieszczono pod murem kremlowskim), zakończyła jednak w ZSRR i państwach zależnych epokę masowego terroru.

Wołgograd, usunięcie 1961 ciała S. z Mauzoleum - spalono je i umieszczono pod murem kremlowskim), zakończyła jednak w ZSRR i państwach zależnych epokę masowego terroru.

 

 

Trocki Lew D, właśc. L.D. Bronstein, ur. 7 XI 1879, Iwanowka k. Jelizawetgradu (ob. Kirowograd), zm. 21 VIII 1940, Meksyk, działacz i ideolog ros. i międzynar. ruchu komunist. (trockizm). Od 1896 w ros. ruchu robotniczym, 1899-1902 w więzieniu i na zesłaniu, 1902-05 na emigracji, uczestnik sporów programowych o model partii i strategię rewolucji, zakończonych podziałem na mienszewików i bolszewików; jeden z przywódców rewolucji 1905-07, po jej klęsce ponownie na emigracji; po powrocie (V 1917) wstąpił do partii bolszewickiej, wybrany do jej KC; przewodn. Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, odegrał ważną rolę w bolszewickim przewrocie zbrojnym i wojnie domowej, a także w wojnie pol.-bolszewickiej 1919-21; 1917-18 lud. komisarz spraw zagranicznych, następnie spraw wojsk. i mor., organizator Armii Czerwonej, czł. Biura Polit. RKP(b); od utworzenia Międzynarodówki Komunistycznej (1919) czł. jej Kom. Wykonawczego; współpracownik, a zarazem oponent W. Lenina w niektórych kwestiach (brzeski traktat pokojowy, zerwanie pierwszego rozejmu i rokowań, spór o model i status ustrojowy związków zawodowych), jeden z gł. pretendentów do władzy po Leninie; od 1923 odsunięty od władzy, przywódca opozycji wewnątrz partii, występował przeciwko dyktaturze J. Stalina i jego aparatu, rzecznik industrializacji kraju i dobrowolnej kolektywizacji rolnictwa. Od 1924 usuwany ze stanowisk polit., m.in. 1926 z Biura Polit. WKP(b), 1927 z Kom. Wykonawczego Międzynarodówki Komunist. oraz z KC WKP(b), następnie usunięty z partii; 1928 zesłany do Ałma Aty; 1929 wydalony z ZSRR (1932 pozbawiony obywatelstwa), przebywał na emigracji w Turcji (1929-33), Francji (1933-35), Norwegii (1935-37), Meksyku. Założyciel i przywódca Międzynar. Lewej (tj. lewicowej) Opozycji, 1930-33 zwolennik wspólnej walki komunistów i socjalistów przeciwko faszyzmowi; od 1933 propagował utworzenie nowych partii komunist. i nowej międzynarodówki; głosił konieczność rewolucyjnego obalenia dyktatury Stalina w ZSRR; 1938 zał. Międzynarodówkę IV; zamordowany w Meksyku przez sowieckiego agenta. T. był twórcą teorii nierównomiernego rozwoju (społ.-gosp. regionów świata) i opartej na niej teorii permanentnej rewolucji, która służyła jako uzasadnienie taktyki walki grup (następnie partii) trockistowskich - przeciwstawnej stalinowskim koncepcjom Międzynarodówki Komunist i krajowych partii komunistycznych. Główne prace: Prawda o Rosji Sowieckiej (1928, wyd. pol. 1929), Moje życie (1929, 1 wyd. pol. 1930, 2 wyd. 1990), Historia rewolucji rosyjskiej (t. 1-2 1931-33, wyd. pol. 1932-34), Zbrodnie Stalina (1937, wyd. pol. 1937), Zdradzona rewolucja. Czym jest ZSRR i dokąd zmierza? (1936, wyd. pol. 1991), Agonia kapitalizmu a zadania Czwartej Międzynarodówki (1938, wyd. pol. 1990).

 

GUAVERA [gewara] ERNESTO, zw. Che, ur. 14 VII 1928, Rosario (Argentyna), zm. 9 X 1967, La Higuera (Boliwia), rewolucjonista latynoamer., z zawodu lekarz. W 1952-54 podróżował po Ameryce Łac.; 1954 w Gwatemali był świadkiem obalenia legalnego rządu przez siły proamer.; w Meksyku przyłączył się do kierowanej przez F. Castro grupy rewolucjonistów kubańskich i 1956 wziął udział w zbrojnej ekspedycji na Kubę w celu obalenia dyktatury F. Batisty; został jednym z czołowych komendantów Armii Powstańczej; podczas ofensywy partyzanckiej 1958 dowodził tzw. kolumną inwazyjną, która wyruszyła z Sierra Maestra na zachód, stoczyła zwycięską bitwę o m. Santa Clara i 2 I 1959 zajęła Hawanę. G., jako najważniejsza po Castro osobistość władzy rewolucyjnej, 1959-60 kierował komórką planowania strategicznego, wydziałem szkoleniowo-oświat. nowej armii, Bankiem Nar., 1961-65 był min. przemysłu; forsował kurs antyamer., radykalną reformę rolną, nacjonalizację gospodarki, dywersyfikację rolnictwa i uprzemysłowienie (co zakończyło się niepowodzeniem) oraz budowę socjalizmu, sojusz z ZSRR i akces do ruchu państw niezaangażowanych. Autor prac o wojnie partyzanckiej: Kuba. Wojna partyzancka (1960, wyd. pol. 1961), Epizody wojny rewolucyjnej (1963, wyd. pol. 1981), propagował guerrillę jako podstawę strategii rewolucyjnej w Ameryce Łac., Afryce i Azji, organizował pomoc dla partyzantki w innych krajach; miał zamiar objąć dowództwo guerrilli tworzącej się w Argentynie, ale ta 1964 poniosła fiasko, co zmusiło go do zmiany planów. W 1965 na czele grupy wojskowych kubańskich wziął udział w walkach partyzantów kongijskich i ruandyjskich nad jez. Tanganika, ale po porażce w Kongo wrócił na Kubę. W 1966 przybył do Boliwii w celu realizacji swojej strategii rewolucji kontynent.; stanął na czele wielonar. (boliwijsko-kubańsko-peruwiańskiego) oddziału Armii Wyzwolenia Nar.; opuszczona przez KP Boliwii i działająca na odludziu guerrilla stopniała w starciach z armią rządową, która pojmała rannego G. i zastrzeliła go na rozkaz prez. Boliwii, gen. R. Barrientosa. Wkrótce po śmierci G. w Hawanie wydano jego Dziennik z Boliwii (1968, wyd. pol. 1969); 1968 i ponownie 1997 stał się idolem radykalnych środowisk młodzieżowych i wielu ruchów lewicowych. Zwłoki G. sprowadzono 1997 na Kubę i pochowano w Santa Clara.


Powrót, do początku strony

 

 
Reklama

 

 

 

Polecane strony

 

Video-Filmowanie

 

Kontakt

 

e-mail

 

>> Formularz kontaktowy <<

 

Copyright © Jan Dąbrowski 2008

designed by Jan Dąbrowski 2008

snapchat hack